گروه مراکز

بنرهای راست

جستجوی تخصصی در مراکز

بخش کاربران

مساجد تاریخی کردستان جلوه ای از قرن ها عبادت و بندگی مردمان منطقه

پرشیاسیتیز : سنندج - وجود بیش از دو هزار مسجد که بسیاری از آن ها از جمله مساجد تاریخی و قدیمی کشور محسوب می شوند, جلوه ای از قرن ها عبادت و بندگی مردم دیاری است که آن را به سرزمین علم ،فرهنگ ،تمدن و مردمان آن را عارف، زاهد و متقی می شناسند.
به گزارش خبرنگار ایرنا، مساجد به عنوان پایگاه دینی و سیاسی مسلمانان در صدر اسلام همواره از جایگاه و اهمیت ویژه ای برخوردار بوده اند، از این رو در منطقه کردستان نیز مردم به خاطر دیانت و خدا پرستی و انجام فعالیت های دینی اقدام به احداث مسجد کرده اند.

بر اساس آمارهای موجود از مجموع 57 هزار مکان مذهبی در سطح کشور سه هزار مکان آن در کردستان واقع شده و از این تعداد نیز دو هزار و 94 مورد آن مسجد است.

بر اساس آمار اکنون یک هزار و 700 روستای استان کردستان دارای مسجد است و در هر روستا یک مسجد وجود دارد که بر اساس سرانه در کل کشور به ازای هر یک هزار و 20 نفر یک مکان مذهبی وجود دارد, در حالی که در استان کردستان این رقم به ازای هر520 نفر یک مسجد است.

در ارتباط با پیشینه احداث مسجد در کردستان آن را به دوره صفویه نسبت می دهند و روایت شده است که همزمان با شکل گیری شهر سنندج و برقراری حکومت در کردستان، احداث و ایجاد مساجد از جمله مسجد جامع سنندج آغاز شد، به طوری که ساخت مساجد شهر سنندج از دوره صفویه شروع و به دوره قاجاریه ختم می گردند.

اکثر مساجد استان کردستان دارای نقشه چهار گوش و ارتفاعات بلند که از سنگ و آجر و چوب ساخته شده و اکثر نمای بیرونی آن ها دارای کاشی کاری های زیبا به سبک مساجد شهرهای اصفهان و شیراز است.

مسجد دارالاحسان اولین مسجدی است که در شهر سنندج احداث شده است، فضای خارجی آن کاشی کاری و دارای حیاط بزرگی در وسط بناست و چهار طرف حوض را بنای تاریخی مسجد فرا گرفته است.

سایر مساجد استان کردستان نیز به صورت معماری بومی و با سلیقه استادکاران و در حد نیاز مردم محلات احداث شده است.

مساجد استان از حیث مصالح به دو دسته تقسیم می شوند، مساجدی که سازه آن ها با مصالح آجر و سنگ و استفاده از پوشش تزئینی و تزئینات وابسته به معماری ساخته شده و دوم مساجدی که سازه آن ها ترکیبی از آجر و سنگ و چوب است.

دسته اول شامل مساجد جامع، مسجد والی، پیر عمر و دسته دوم شامل رشید قلعه بیگی، احمد بیگ و مسجد مولانا و سایر مساجد است.

هر کدام از مساجد استان کردستان دارای ویژگی های خاصی از نظر معماری و فضا است، از این رو مساجد تاریخی سطح استان از این نظر مورد بررسی قرار گرفته اند.

مسجد جامع سنندج به عنوان یکی از تاریخی ترین این مساجد در ضلع شمالی خیابان امام خمینی (ره) واقع شده است.

برابر کتیبه‌های موجود، بنای مسجد در سال 1227 هجری قمری توسط امان ‌الله خان اردلان والی کردستان ساخته شده و از نظر فضاهای موجود مشتمل بر دو ایوان شرقی و جنوبی، گلدسته های موجود بر بالای ایوان شرقی، صحن مرکزی، 12 حجره اطراف، شبستان ستوندار با 24 ستون سنگی مارپیچ و سرویس های بهداشتی است.

به عبارتی می‌توان این مسجد را مسجد مدرسه دانست، چون بخشی از آن، حجره طلاب علوم دینی است و بخش جنوبی نیز صحن اصلی مسجد محسوب می شود.

این بنا دارای تزئینات کاشی کاری هفت رنگ (مینایی) فوق‌العاده پرکار و ظریف،‌ آزاره های مرمرین، ‌آجرکاری لعاب دار و معقلی، حوض سنگی و فواره های زیبا و همچنین ستون ها با تزئینات طنابی است.

از عمده تزئینات آن نگارش آیات قرآنی در قسمت های گوناگون مسجد است،‌ بطوریکه دو ثلث قرآن مجید در این بنا نگارش شده و در گذشته یکی از مهمترین دار العلم ‌های دین بوده و بسیاری از علما در دارالعلم به کسب علوم مختلفه پرداخته‌اند.

این مسجد یکی از ارزشمندترین مساجد استان کردستان از لحاظ معماری و تزئینات معماری است.

مسجد قوله، از دیگر مساجد تاریخی شهر سنندج در محله قطارچیان این شهر یعنی در ضلع جنوبی بلوار کردستان واقع شده است.

بنای آن با ویژگی معماری بومی کردستان است که در آن از ستون های چوبی قطور با پلان شبستانی ایجاد شده است.

آب ‌نمای گود و سرداب و زیر زمین آن به خوبی ترکیب و استفاده شده است، این مسجد که در محل گودی قرار دارد به همین لحاظ به مسجد قوله (عمیق) نام گرفته است.

به احتمال زیاد قدمت آن مربوط به اوایل دوره زندیه است، در اوایل دوره پهلوی تغییرات و مرمت هایی در آن داده شده است.

آب جاری مسجد از قنات های شهر تامین می‌شود و اکنون نیز فعال است.

مسجد تورجان در یکی از روستاهای شهرستان سقز در 20 کیلومتری غرب مسیر سقز به بوکان قرار گرفته است.

این مسجد قدیمی در داخل روستای تورجان قرار دارد که از نظر معماری بومی منطقه دارای اهمیت است.

این بنا در زمره مساجد سبک بومی منطقه کردستان است، بنا دارای یک شبستان اصلی با شش ستون در دو ردیف سه تایی است، بخشی بعنوان پیش فضا در ضلع غربی شبستان دارد، ایوانی ستون دار روی به سمت جنوب و در بخش ضلع جنوبی شبستان با سه ستون چوبی تعبیه شده است.

این مسجد بر روی یک سکوی سنگچین شده ساخته شده است، در مقابل ایوان جنوبی بقایای حوض آبی قرار دارد که به صورت کامل از سنگ تراشیده شده است.

عمده مصالح بکار رفته در احداث این مسجد سنگ و خشت و آجر در دیوارها و تیرهای چوبی در سقف است.

در ورودی اصلی و قدیمی مسجد دخل و تصرف‌ های کنونی در بنا مسدود شده است که همین امر موجب گردیده مدخل ورودی دیگری در ضلع غربی ایجاد شود که در بالای آن سنگ نبشته ای وجود دارد که زمان ساخت مسجد را به تاریخ 1258 هجری باز می‌گرداند.

باید به این نکته اشاره کرد که وضعیت معماری مسجد و سابقه تاریخی و فرهنگی روستای تورجان از اهمیت خاصی برخوردار است، همانطوری که اشاره شد بر روی کتیبه سنگی مسجد تورجان علاوه بر تاریخ ساخت و مرمت مسجد، ابیاتی حک شده است.

مسجد ملا احمد قیامتی سنندج، مسجد میرزا فرج‌الله سنندج، مسجد خسروآباد گروس، مسجد سرا در 15 کیلومتری جاده سقز به بوکان در روستایی به همین نام و مسجد شیخ مولانا آباد در روستایی به همین نام در فاصله 65 کیلومتری جنوب سقز از دیگر مساجد تاریخی استان کردستان است.

مسجد دارالامان یا والی سنندج، مـسجد دو مـناره سقز، مسجد وزیر، مسجد پیر عمر، مسجد آویهنگ در روستای به همین نام در دهستان ژاوه‌رود غربی، مسجد ملا ابوالقاسم سنندج، امامزاده هاجر خاتون،

امامزاده طاقه گوره،مسجد خورشید لقا خانم سنندج، مسجد سمیران سنندج، مسجد عبدالله‌بیگ سنندج، مسجد وکیل السلطان و مسجد رشید قلعه بیگی از دیگر مساجد تاریخی استان کردستان است.

مساجد تاریخی استان کردستان و نوع معماری اسلامی ایرانی آن حکایت از میزان اعتقاد و تدین مردم کرد نسبت به عبادت دارد که از قرن ها پیش با احداث مسجد در زنده نگه داشتن احکام و شرایع دین مبین اسلام کوشیده اند.

با گذشت قرن ها از احداث این مساجد، مرمت و بازسازی آن در جهت حفظ و نگهداشت این میراث معنوی و کهن امری ضروری است که اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کردستان در این راستا اقدامات خوبی انجام داده است.

به گفته مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کردستان، در حال حاضر 26 مسجد تاریخی در سطح استان کردستان وجود دارد که در سال جاری تعداد 18 مسجد ساماندهی، مرمت، احیاء و استحکام بخشی می شود.

ˈامیر الهیˈ میزان اعتبار اختصاص یافته برای مرمت و احیا این مساجد را 12 میلیارد ریال ذکر کرد و افزود: این میزان اعتبار از محل اعتبارات ملی تامین شده است.

به گفته وی تاکنون تعداد 14 مسجد استان کردستان در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

وی در ادامه به مرمت و استحکام بخشی 16 مسجد تاریخی در استان اشاره کرد و اظهار کرد: مسجد دارالاحسان، مسجد جامع بیجار، مسجد دیواندره، خورشید لقا خانم، مسجد وزیر، ملا احمد قیامتی، شیخ محمد باقر غیاثی، پیر محمد، سمیران، تمبر بیگ، خسروآباد گروس، دومناره سقز، شیخ مظهر و آویهنگ با هزینه 12 میلیارد ریال مرمت و استحکام بخشی شده اند.

 



تاریخ ارسال: 1391/7/27
تعداد بازدید: 1019